Kamieniem kotłowym nazywa się warstwę osadu węglanów wapnia i magnezu, powstających w wyniku termicznego rozkładu wodorowęglanów wapnia i magnezu, zawartych w twardej wodzie.
W wyniku procesu gotowania następuje rozkład jonów wodorowęglanowych HCO3- do węglanowych CO32-. W momencie rozkładu najtrudniej rozpuszczalne węglany wytrącają się wtedy w postaci osadu (kamienia): nierozpuszczalny CaCO3 i część łatwiej rozpuszczalnego MgCO3.

Kamień kotłowy pojawia się we wszystkich urządzeniach, naczyniach i zbiornikach, w których podgrzewana jest woda, w tym w kotłach (stąd nazwa), ale także w czajnikach itp. Osadza się na wewnętrznych ściankach urzadzeńi , czajników, żelazek,  bojlerów oraz na elementach podgrzewających wodę (np. na powierzchni grzałek elektrycznych) oraz w instalacjach, w których występuje gorąca para wodna. Choć jest dość kruchy, to jego mechaniczne usuwanie może być dość uciążliwe.

Większe znaczenie gospodarcze ma fakt, że kamień kotłowy powoduje straty energii cieplnej, bowiem trzeba dostarczyć więcej energii, by ogrzać taką samą porcję cieczy, niż wtedy, gdy kamień kotłowy nie występuje. Powoduje także lokalne niedogrzania (lub przegrzania), co może spowodować awarię instalacji.